Trichosporon spp. Suşlarında Bazı Virülans Faktörlerin Araştırılması
Investigation of Some Virulence Factors in Trichosporon spp. Strains
Feyza DEMİR1, Semra KUŞTİMUR2
1 Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Mikrobiyoloji Laboratuvarı, Van.
1 Van Regional Education and Research Hospital, Microbiology Laboratory, Van, Turkey.
2 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Ankara.
2 Gazi University Faculty of Medicine, Department of Medical Microbiology, Ankara,Turkey.
ÖZET
Son yıllarda, kronik hastalığı olan kişilerin yaşam süresinin uzaması, geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı, cerrahi girişimler ve sitotoksik ilaç tedavisi uygulamalarının artmasına paralel olarak mantar enfeksiyonlarının görülme sıklığı da artmış ve önceleri kontaminant/kolonizasyon olarak değerlendirilen Trichosporon, Fusarium ve Geotrichum gibi mantarlar özellikle nötropenik hastalarda önemli morbidite ve mortalite nedeni olmaya başlamıştır. Bu çalışmanın amacı, Trichosporon türlerinde, fungal virülans faktörlerinden olan salgısal asit proteinaz, fosfolipaz, esteraz, koagülaz ve hemolitik aktivite varlığının araştırılmasıdır. Çalışmaya, 24 (%60)'ü Trichosporon asahii, 6 (%15)'sı T.inkin ve 10 (%25)'u diğer türler (birer adet olmak üzere T.aquatile, T.asteroides, T.coremiiforme, T.cutaneum, T.dermatis, T.faecale, T.japonicum, T.montevideense, T.mucoides, T.ovoides) olmak üzere toplam 40 Trichosporon suşu dahil edilmiştir. İzolatların tanımlanması; mısır unu agar besiyerinde mikroskobik morfoloji (blastospor, artrospor, klamidospor, yalancı hif ve gerçek hif) ve karbonhidrat asimilasyon testleri (API ID32C; bioMérieux, Fransa) kullanılarak yapılmıştır. Asit proteinaz aktivitesi %1'lik sığır serum albumini içeren agar ile, fosfolipaz aktivitesi yumurta sarısı içeren katı besiyeri ile, esteraz aktivitesi Tween 80 içeren katı besiyeri ile, hemolitik aktivite %5-10 koyun kanlı Sabouraud dekstroz agar ile değerlendirilmiştir. Koagülaz enzim aktivitesi ise insan ve tavşan plazmaları ile kullanılarak belirlenmiştir. Çalışmamızda, 40 Trichosporon spp. suşunun hiçbirisinde salgısal asit proteinaz ve fosfolipaz enzim aktivitesi tespit edilmemiş; buna karşın tüm Trichosporon suşlarında esteraz enzim aktivitesi pozitif olarak saptanmıştır. Hemolitik enzim aktivitesi ise, ikisi T.asahii, biri T.japonicum olmak üzere üç suşta "+++", 12 suşta (9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.asteroides, 1 T.mentevideense) "++" olmak üzere toplam 15 (%37.5) suşta pozitif olarak bulunmuştur. Hemolitik enzim aktivitesi pozitif olan 15 izolatın 11'i T.asahii olmakla birlikte, türler arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p> 0.05). Koagülaz enzim aktivitesi değerlendirildiğinde; insan plazması ile yapılan testlerde suşların %5 (2/40; 1 T.asahii, 1 T.inkin)'i tavşan plazması ile yapılan testlerde ise %27.5 (11/40; 9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.montevideense)'i pozitif sonuç vermiştir. Çalışmamızın verileri, Trichosporon suşlarında saptanan esteraz, hemolizin ve koagülaz üretiminin, enfeksiyonların patogenezinde rolü olabileceğini düşündürmekle birlikte, bu konu ile ilgili yapılması gereken geniş kapsamlı klinik ve mikolojik çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar sözcükler: Trichosporon; virülans faktörleri.
ABSTRACT
The frequency of fungal infections have increased recently in parallel to prolonged survival of patients with chronical infections, common use of the broad-spectrum antibiotics and cytotoxic drugs and surgical interventions. Fungi such as Trichosporon, Fusarium and Geotrichum that were previously evaluated as contaminant/colonization, become important causes of morbidity and mortality especially in neutropenic patients. The aim of this study was to investigate the presence of virulence factors such as acid proteinase, phospholipase, esterase, coagulase and hemolytic activity among Trichosporon species. A total of 40 Trichosporon strains, of them 24 (60%) were T.asahii, 6 (15%) were T.inkin and 10 (25%) were the other species (one of each of T.aquatile, T.asteroides, T.coremiiforme, T.cutaneum, T.dermatis, T.faecale, T.japonicum, T.montevideense, T.mucoides, T.ovoides) were included in the study. Identification of the isolates was performed according to microscopic morphology (blastospores, arthrospores, pseudohyphae and true hyphae) on corn meal agar media, and carbohydrate assimilation patterns (API ID32C; bioMérieux, France). Secretory acid proteinase, phospholipase and esterase activities of the strains were evaluated by 1% bovine serum albumin containing agar, by egg yolk containing solid medium, and by Tween 80 containing solid medium, respectively. Hemolytic activity of the isolates were evaluated by 5-10% sheep blood Sabouraud dextrose agar. Coagulase enzyme activity was determined by using human and rabbit plasma. In our study, all of the 40 Trichosporon spp. strains were found negative in terms of acid proteinase and phospholipase enzyme activity, however all were positive for esterase enzyme activity. Hemolytic enzyme activity were identified in a total of 15 (37.5%) strains, being "+++" in three strains (2 T.asahii, 1 T.japonicum), and "++" in 12 isolates (9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.asteroides, 1 T.mentevideense). Although 11 of those 15 positive strains were T.asahii, there was no statistical difference between the species in terms of hemolytic enzyme activity (p> 0.05). Coagulase enzyme activity was detected in 5% (2/40; 1 T.asahii, 1 T.inkin) of the strains with human plasma and in 27.5% (11/40; 9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.montevideense) with rabbit plasma. In conclusion, our data indicated that esterase, coagulase and hemolytic activities detected in Trichosporon spp. might play role in the pathogenesis of Trichosporon infections, however, further large-scaled clinical and mycological studies are needed to prove this relation.
Key words: Trichosporon; virulence factors.
Geliş Tarihi (Received): 22.05.2014 • Kabul Ediliş Tarihi (Accepted): 15.08.2014
GİRİŞ
Son yıllarda, kronik hastalığı olan kişilerin yaşam süresinin uzaması, geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı, cerrahi girişimler ve sitotoksik ilaç tedavisi uygulamalarının artması gibi nedenlerle mantar enfeksiyonlarının görülme sıklığı da artmış, özellikle nötropenik hastalarda önemli bir morbidite ve mortalite nedeni olarak karşımıza çıkmaya başlamıştır1. Trichosporon, Fusarium, Alternaria ve Geotrichum gibi cinsler önceleri kontaminant-kolonizasyon olarak değerlendirilirken, günümüzde duyarlı hastalarda, yaşamı tehdit eden ciddi enfeksiyonlara yol açmaları nedeniyle önem kazanmışlardır1-3.
Trichosporon cinsi mayalar Basidiomycota sınıfı, Hymenomycetes takımı, Trichosporonales ailesinde yer almakta olup doğada toprak, su, hava ve bitkilerde yaygın olarak bulunur. İnsanlarda ise gastrointestinal ve genitoüriner kanalın normal flora üyesi veya geçici olarak deri ve solunum sistemine kolonize olabilir4,5. Günümüzde tanımlanmış 50 tür olup bunlardan sekizinin (T.asahii, T.asteroides, T.cutaneum, T.inkin, T.mucoides, T.ovoides, T.japonicum, T.loubieri) insanda enfeksiyona yol açtığı gösterilmiştir2,4. Trichosporon türleri, Sabouraud veya patates dekstroz agarda 25-40°C'de 5-7 günde ürer. Koloni morfolojisi; düzgünden buruşuğa kadar değişebilen, krem renginde, yumuşak kıvamlı ve parlak renktedir; bekledikçe düzensiz kıvrımlar oluşturarak kireç görünümünde koloniler ortaya çıkar6. Mikroskobik incelemede (mısır unu agarda 25°C'de 72 saatlik inkübasyon sonrası) hiyalen septalı hifler ve etrafında oval-köşeli artrospor veya blastospor görülmektedir3. Tek hücreli ve genellikle kübik, fıçımsı veya uzun görünümlü artrokonidiyumların varlığı, diğer maya türlerinden ayırımda önemli yer tutmaktadır7.
Mantar enfeksiyonlarının patogenezinde rol alan virülans faktörleri, işlevlerine göre "kolonizasyonu başlatan ve ilerleten" ve "konağa zarar veren" ürünler olarak sınıflanabilir. Bu faktörlerden bazıları; hif oluşumu, yüzeyel antijenik yapılar, fenotipik ve genotipik değişim gösterebilmesi, yüzeyel hidrofobisite, adezinler, toksinler ve hidrolitik enzimler, kapsül ve hücre duvarı bileşenleridir8. Literatürde Trichosporon türlerinde virülans faktörlerini araştıran çalışma sayısı sınırlıdır9-11. Ichikawa ve arkadaşları9, 61 T.asahii izolatında olası virülans faktörlerini (fenotipik değişim ve ekstraselüler hidrolitik enzim aktivitesi) araştırmışlar ve bu izolatlarda dört farklı fenotip saptamışlardır. Dağ ve arkadaşlarının10 48 T.asahii izolatı ile yaptıkları çalışmada, asit proteinaz, fosfolipaz ve esteraz aktivitesi, slime üretimi ve yüzeyel hidrofobisite araştırılmıştır. Sun ve arkadaşları11 ise, 23 T.asahii izolatında asit proteinaz ve fosfolipaz enzimlerini ve hemolitik aktivite varlığını araştırmışlardır. Bu çalışmada, Trichosporon türlerinde, mantarların virülans faktörleri olarak kabul edilen asit proteinaz, fosfolipaz, esteraz, hemolizin ve koagülaz enzim aktivite varlığının araştırılması amaçlanmıştır.
GEREÇ ve YÖNTEM
Suşlar
Çalışmaya, 2010-2012 yılları arasında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikoloji Laboratuvarına maya tiplendirmesi için gelen kültür örneklerinden, mısır unu agarda morfolojik inceleme ve karbonhidrat asimilasyon testlerinin (ID 32C; bioMérieux, Fransa) uygulanması sonrası Trichosporon spp. olarak tanımlanan 20 suş (14 T.asahii, 6 T.inkin) ile Prof. Dr. Takashi Sugita'dan (Japonya) temin edilen 20 suş (10 T.asahii ve birer adet olmak üzere T.aquatile, T.asteroides, T.coremiiforme, T.cutaneum, T.dermatis, T.faecale, T.japonicum, T.montevideense, T.mucoides, T.ovoides) olmak üzere toplam 40 Trichosporon suşu alındı.
Salgısal Asit Proteinaz Aktivitesinin Değerlendirilmesi
Bu amaçla %1'lik sığır serum albumini içeren agar (SSAA) kullanıldı. Suşlar Sabouraud dekstroz agar (SDA)'a pasajlanarak 37°C'de 24 saat inkübe edildi. Üreyen kolonilerden steril serum fizyolojik kullanılarak 0.5 McFarland'a göre süspansiyonlar hazırlandı. SSAA üzerine 10 µl maya süspansiyonundan damlatıldı ve 37°C'de altı gün süreyle inkübe edildi (Üreme sürecinde proteinaz aktivitesi sonucunda koloni çevresinde bulunan proteinlerin yıkımına bağlı olarak, bu bölgelerde şeffaf bir lizis zonu oluşur). Testin değerlendirilmesinde, bu lizis zonun mm cinsinden genişliği ölçülerek proteinaz aktivitesinin düzeyi belirlendi. Eğer koloni çevresinde lizis zon oluşumu yok ise negatif (-), lizis zonu 1-2 mm ise orta pozitif (+) ve 3-5 mm ise kuvveti pozitif (++) olarak değerlendirildi. Pozitif kontrol olarak, salgısal asit proteinaz üreten standart C.tropicalis NRRLY 12968 suşu kullanıldı ve deney her bir suş için 3 kez tekrar edildi12,13.
Fosfolipaz Aktivitesinin Değerlendirilmesi
Trichosporon suşları, içerisinde yumurta sarısı bulunan, pH 4.2 olarak ayarlanmış katı besiyeri ile değerlendirildi. Bu amaçla suşlar SDA'a pasajlanarak 37oC'de 18-24 saatlik inkübe edildi. Üreyen kolonilerden steril serum fizyolojik kullanılarak 0.5 McFarland'a göre süspansiyonlar hazırlandı. Her bir petriye maya süspansiyondan 10 µl alınarak besiyeri yüzeyine ekim yapıldı ve 37oC'de dört gün inkübe edildi. Fosfolipaz enzim aktivitesi değerlendirilirken, kolonilerin etrafında oluşan belirgin halka şeklindeki presipitasyon zonu (Pz) esas alındı. Fosfolipaz aktivitesi, kolon çapının (a), koloni ile birlikte presipitasyon halkasının toplam çapına (b) oranı (a/b) olarak hesaplandı. Pz değeri > 1.00 ise negatif; 0.9-1.00 ise (+) pozitif; 0.89-0.8 ise (++) pozitif; 0.79-0.7 ise (+++) pozitif ve < 0.69 ise (++++) pozitif olarak değerlendirildi. Pozitif kontrol olarak C.albicans ATCC 10231 suşu kullanıldı. Deney her suş için 3 kez tekrarlandı13-15.
Esteraz Aktivitesinin Değerlendirilmesi
Bu amaçla Tween 80 içeren ve pH 6.8 olan katı besiyeri kullanıldı. Suşlar SDA'ya pasajlanarak 24 saat 37°C'de inkübe edildi ve besiyerinde üreyen kolonilerden steril eküvyon ile Tween 80 agara 10 mm çapında daire biçiminde ekim yapıldı. 30°C'de 10 gün inkübe edilerek plaklar her gün arkadan ışık verilerek incelendi (Esteraz enzim varlığında serbest kalan yağ asitleri besiyerinin içeriğinde bulunan kalsiyum iyonları ile birleşerek çözünmeyen kalsiyum kristalleri oluşturur). Üreyen koloni etrafında opak kristallerin çökmesi esteraz aktivitesi pozitif olarak değerlendirildi. Negatif kontrol olarak C.glabrata ATCC 90030 suşu kullanıldı. Deney her suş için 3 kez tekrarlandı16,17.
Hemolitik Enzim Aktivitesinin Değerlendirilmesi
Bu amaçla %5-10 koyun kanlı SDA (Orbak, Ankara) kullanıldı. Suşlar SDA besiyerine pasajlanarak 37°C'de 18-24 saat inkübe edildi. Üreyen kolonilerden steril serum fizyolojik kullanılarak 0.5 McFarland'a göre süspansiyonlar hazırlandı. Bu süspansiyonlardan 10 µl'lik miktar alınarak besiyerine 5 mm çap oluşturacak şekilde ekim yapıldı. Plaklar 37°C'de 48 saat süre ile %5'lik CO2'li etüvde inkübe edildi. Koloniler etrafında oluşan ışığı geçiren saydam halkalar hemoliz zonu olarak belirlendi. Hemolitik aktivite; koloni çapının, koloni çapı ile şeffaf zonun toplamına oranı ile belirlendi ve Hz olarak ifade edildi. Hz değeri 1 ise negatif; 0.9-1 ise (+); 0.89-0.8 ise (++); 0.79-0.7 ise (+++) ve < 0.69 ise (++++) olarak değerlendirildi18,19.
Koagülaz Aktivitesinin Değerlendirilmesi
Bu amaçla insan ve tavşan plazması kullanıldı. Suşlar SDA'ya pasajlanarak 37°C'de 18-24 saat inkübe edildi. Steril tüplere 300 µl insan ve tavşan plazması konuldu. Üreyen kolonilerden bir öze dolusu alınarak tüplerdeki plazma ile süspanse edilerek 37°C'de inkübe edildi. Pıhtılaşma varlığı 2, 4, 6 ve 24. saatlerde kontrol edildi. Pozitif kontrol olarak, koagülaz üreten standart S.aureus ATCC 25923 suşu kullanıldı ve deney her bir suş için 3 kez tekrar edildi20,21.
İstatistiksel Analiz
Veriler SPSS 15.0 versiyonu kullanılarak ki-kare testi ile değerlendirildi; p<0.05 değeri anlamlı kabul edildi.
BULGULAR
Çalışmaya alınan Trichosporon suşlarının SDA ve mısır unu Tween 80 agarda gözlenen koloni yapıları ve mikroskopik görünümleri Resim 1'de verilmiştir. Trichosporon suşları SDA'da buruşuk, zeminden kabarık, beyaz veya krem rengi koloniler oluşturmuş; mısır unu Tween 80 (MU-T80) agarda ise suşların psödohif ve hif oluşturduğu, değişik şekilli blastokonidiyumlar ile kübik, uzun görünümlü artrokonidyalar oluşturduğu gözlenmiştir (Resim 1).
Çalışmamızda, test edilen toplam 40 Trichosporon suşunda salgısal asit proteinaz ve fosfolipaz enzim üretimine rastlanmamıştır (Tablo I, Resim 2, 3). Buna karşın suşların 3'ü 1. gün, 18'i 2. gün, 12'si 3. gün ve 7'si 4. gün olmak üzere tümü pozitif esteraz aktivitesi göstermiştir (Resim 4).
Suşların hemolitik aktiviteleri değerlendirildiğinde; 3 suşta (2 T.asahii, 1 T.japonicum) hemolitik aktivite 0.71-0.75 (+++), 12 suşta (9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.asteroides, 1 T.mentevideense) 0.83- 0.88 (++), 25 suşta ise negatif sonuç izlenmiştir (Tablo I, Resim 5).
Çalışmaya alınan 40 Trichosporon suşunun 11 (9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.mentevideense)'inde tavşan plazmasında koagülaz aktivitesi pozitif, 29'unda negatif bulunmuştur. İnsan plazması kullanıldığında ise, 2 (1 T.asahii, 1 T.inkin) suş koagülaz-pozitif sonuç vermiştir (Tablo I, Resim 6).
TARTIŞMA
Duyarlı hasta gruplarında, özellikle de hematolojik malignitesi olan nötropenik hastalarda, antifungal ilaçlara dirençli mantar enfeksiyonu etkeni olarak karşımıza çıkan Trichosporon türlerinde, tedavi güçlükleri nedeniyle mortalite oranı yüksek olarak görülmektedir5. Global antifungal sürveyans çalışmasında (ARTEMİS), 8717 izolatın %32.9'u Cryptococcus, %11.7'si Saccharomyces, %10.6'sı Trichosporon ve %4.1'i Rhodotorula olarak tanımlanmış; kandida dışı mayalar içinde Trichosporon türlerinin üçüncü sırada yer aldığı vurgulanmıştır22. Girmenia ve arkadaşlarının23 İtalya'da yaptıkları çok merkezli bir çalışmada, hematoloji kliniklerinde görülen 52 Trichosporon-Geotrichum enfeksiyonu arasında trikosporonoz olarak tanımlanan olgularda mortalite oranının %64.7 olduğu bildirilmiştir.
Sunulan bu çalışmanın amacı, Trichosporon enfeksiyonlarının patogenezi ile ilişkili olabileceği düşünülen virülans faktörlerinden olan salgısal asit proteinaz, fosfolipaz ve esteraz enzimleri, hemolitik aktivite ve pıhtılaşma faktörü olan koagülaz aktivitesinin araştırılmasıdır. Çalışmaya dahil edilen 20'si klinik izolat ve 20'si koleksiyon suşu olmak üzere toplam 40 Trichosporon spp. suşunun hiçbirisinde salgısal asit proteinaz ve fosfolipaz enzim aktiviteleri tespit edilmemiştir (Tablo I). Benzer olarak, Ichikawa ve arkadaşlarının9 61; Sun ve arkadaşlarının11 23; Dağ ve arkadaşlarının10 ise 48 T.asahii suşu ile yaptıkları çalışmalarda, suşların hiçbirinde salgısal asit proteinaz ve fosfolipaz enzim aktivitesi saptanmamış ve bu sonuçlar çalışmamızla uyumlu bulunmuştur. Buna karşın Gülenç ve arkadaşları24, klinik örneklerden izole edilen ve T.cuteneum olarak tanımlanan iki suşta proteinaz aktivitesini; Melville ve arkadaşları25 da 11 Trichosporon suşunun sekizinde proteinaz, yedisinde ise fosfolipaz aktivitesini pozitif olarak bildirmişlerdir. Junqueira ve arkadaşları26, HIV pozitif hastalarda oral maya kolonizasyonunu araştırdıkları çalışmada, 33 hastanın tükürük örneğinde Candida spp. ile birlikte izole edilen iki T.mukoides suşu rapor etmişler ve bunlarda fosfolipaz aktivitesinin kuvvetli pozitif olduğunu ancak proteinaz aktivitesinin bulunmadığını göstermişlerdir.
Çalışmamızda değerlendirilen diğer virülans faktörü olan esteraz aktivitesi, 40 Trichosporon suşunun hepsinde pozitif olarak bulunmuştur (Tablo I). Dağ ve arkadaşlarının10 48 T.asahii suşu ile yaptıkları çalışmada, tüm suşlarda esteraz enzim aktivitesi gösterilmiş olup bu sonuç çalışmamızla uyumlu bulunmuştur. İnsan derisinin stratum korneum tabakasında, esteraz enziminin substratları olan monoaçilgliserol ve triaçilgliserol gibi moleküllerin yüksek oranda bulunması, bu enzimin trikosporonoz patogenezinde rol alabileceğini düşündürmektedir27.
Çalışmamızda, test edilen Trichosporon suşlarının %37.5 (15/40)'inde hemolitik aktivite varlığı saptanmıştır (Tablo I). Hemolitik aktivite pozitifliği; 11 T.asahii ve birer T.inkin, T.asteroides, T.japonicum, T.mentevideense türünde tespit edilmiş, T.asahii ile asahii-dışı Trichosporon türleri arasında hemolitik aktivite varlığı açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p> 0.05). Sun ve arkadaşlarının11 23 T.asahii suşu ile yaptıkları çalışmada da değişen derecelerde hemolitik aktivite varlığı gösterilmiş olup bu sonuç çalışmamızla uyumlu bulunmuştur.
Çalışmaya alınan suşların koagülaz enzim aktivitesi değerlendirildiğinde, tavşan plazması ile %27.5 (11/40; 9 T.asahii, 1 T.inkin, 1 T.montevideense), insan plazması ile %5 (2/40; 1 T.asahii, 1 T.inkin) oranında pozitifik bulunmuştur. T.asahii ile asahii-dışı Trichosporon türleri arasında koagülaz enzim aktivitesi açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır (Fisher's Exact Test p> 1). Yapılan literatür taramasında, ulaşılabildiği kadarıyla, Trichosporon türlerinin koagülaz enzim aktivitesine yönelik bir yayına rastlanmamış, bu nedenle sonuçlarımızın karşılaştırılması mümkün olmamıştır. Ancak, klinik örneklerden izole edilen Candida albicans ve albicans-dışı Candida türleri ile yapılan diğer çalışmalarda, koagülaz enzim aktivitesinin değerlendirilmesi için tavşan plazmasının kullanılmasının daha uygun olduğu belirtilmektedir20,21. Bizim çalışmamızda da, Trichosporon türleri için uygulanacak koagülaz testinin tavşan plazması ile yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak çalışmamızda, Trichosporon spp. suşlarında araştırılan virülans faktörlerinden salgısal asit proteinaz ve fosfolipaz enzim aktivitesi hiçbir suşta saptanmamış; esteraz aktivitesi (%100) tüm suşlarda pozitif olarak bulunmuş; hemolitik aktivite (%37.5) ile koagülaz enzim aktivitesi (%27.5) ise değişen düzeylerde tespit edilmiştir. Bu faktörlerin, Trichosporon enfeksiyonlarının patogenezindeki rolü ve/veya önemi ile ilgili net verilerin elde edilmesi için geniş kapsamlı klinik ve mikolojik çalışmalara gereksinim olduğu açıktır.
KAYNAKLAR
İletişim (Correspondence):
Uzm. Dr. Feyza Demir,
Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi,
Süphan Mahallesi Edremit Yolu 1. km, Van, Türkiye.
Tel (Phone): +90 432 215 7601,
E-posta (E-mail): feyzademir2009@hotmail.com